Wilsbekwaam beslissen bij de notaris

16 april 2018
Loes den Dulk

Dinsdag 10 april besteedde het programma De Monitor aandacht aan het thema wilsbekwaamheid van mensen met een verstandelijke beperking bij de notaris.
Met dit artikel wil ik toch nog wat nuance aanbrengen die ik in de uitzending gemist heb.

Wilsbekwaamheid vaststellen
De notaris heeft de opdracht om vast te stellen of de cliënt voor de betreffende keuze wilsbekwaam is voor hij/zij de acte ondertekent. Datzelfde geldt voor de hulpverlener als de cliënt een besluit neemt rond zijn zorg en dienstverlening en voor de ambtenaar van de burgerlijke stand, voordat de cliënt ja zegt tegen zijn of haar aanstaand echtgenoot.

Wilsbekwaamheid ter zake
Belangrijk is om je te realiseren dat eventuele wilsonbekwaamheid alleen per beslissing kan worden vastgesteld. Iedereen is, volgens de wet, wilsbekwaam is totdat de notaris, de hulpverlener of de ambtenaar van de burgerlijke stand, het tegendeel bewijst.
Wilsbekwaamheid ter zake gaat om het in staat zijn een weloverwogen besluit te nemen over een specifieke keuze. Met andere woorden, kan de persoon de betreffende keuze voldoende overzien, de voor- en nadelen begrijpen en deze toepassen op de eigen situatie? Kortom is de persoon beslissingsvaardig? De beoordeling van wilsbekwaamheid is een oordeel over het besluitvormingsproces en niet over de inhoud van de beslissing. Het genomen besluit hoeft niet verstandig of wijs of aardig te zijn.

Wilsbekwaamheid en de ontwikkelingsleeftijd van de cliënt
Natuurlijk is de ontwikkelingsleeftijd van de cliënt van invloed op de wilsbekwaamheid. Maar daarop lag in de uitzending wat mij aangaat wel erg veel nadruk. Want de ontwikkelingsleeftijd van een cliënt is niet bepalend voor de wilsbekwaamheid.
Het vaststellen van de wils(on)bekwaamheid ter zake van de cliënt gaat enkel en alleen over het overzien van de betreffende keuze. De vraag is dus of de ander voldoende overziet wat de gevolgen zijn van het nalaten van al je bezittingen aan de ene persoon en niet aan de andere. Die keuze kan mogelijk ook iemand die functioneert op een ontwikkelingsniveau van een 4-jarige met de levenservaring van een volwassen vrouw, wel overzien.
Ook als de cliënt uitkomt bij een in de ogen van de familie onlogische beslissing. Want dat doet niets af aan de mogelijk wilsbekwame keuze van de cliënt. De cliënt heeft deze persoon aangewezen als degene aan wie ze al haar bezittingen wil nalaten en dat kan een weloverwogen besluit zijn.
In mijn ogen is die keuze namelijk niet zo heel ingewikkeld. En natuurlijk weet ik niet of deze persoon voor dit besluit wilsbekwaam was ten tijde van het tekenen van het testament. Maar informatie over haar ontwikkelingsleeftijd is in ieder geval niet doorslaggevend voor die inschatting.

Haast onmogelijke opdracht
Het vaststellen van wilsonbekwaamheid is een lastige, zo niet onmogelijke opdracht. Want hoe bekijk je of iemand een besluit werkelijk snapt? De vaststelling is, zoals de heer Kees Blankman het verwoordde in de uitzending, heel lastig, het is geen bloeddruk meten, het is een aanname. Niet alleen voor de notaris maar ook voor de arts, de hulpverlener en de ambtenaar van de burgerlijke stand.

Het gesprek
Het gesprek dat de notaris voert met zijn cliënt is van doorslaggevend belang. En of dat gesprek in de besproken situaties goed genoeg is geweest kan ik niet beoordelen. Net zomin als dat ik kan beoordelen of notarissen voldoende in staat zijn om dat in alle gevallen dat goede gesprek te voeren en een juiste inschatting te maken van de wilsbekwaamheid van de cliënt. Het thema moet dan ook voldoende aandacht krijgen in (na- en bij-) scholing van notarissen. Ik hoop in ieder geval dat gespecialiseerde notarissen niet nodig zijn en dat alle notarissen in staat zijn tot dat goede gesprek.

Beïnvloeding
Naast het thema wilsbekwaamheid stond ook het thema ongewenste beïnvloeding/manipulatie centraal in deze aflevering. Alleen werd dat niet zo benoemd.
Het roept op zijn minst vragen op als een bewindvoerder of de zorginstelling cliënten begeleidt naar de notaris en uiteindelijk als de begunstigde in het testament is opgenomen.
De vraag is of daar extra regels voor nodig zijn om deze kwetsbare groep te beschermen en of dat wenselijk is. Degene die jarenlang voor je zorgt, is logischerwijs degene aan wie je je bezittingen liever nalaat dan aan je broer die je niet zo vaak ziet.
Ook dat punt vraagt aandacht in het gesprek dat de notaris heeft met de cliënt.

Beoordeling door onafhankelijke arts
Een toetsing van wilsbekwaamheid omdat iemand zorg ontvangt of een verstandelijke beperking heeft, of niet zijn eigen administratie doet, zorgt mogelijk voor een nauwkeuriger vaststellen van wilsbekwaamheid. Maar ik geloof niet dat dat altijd het geval zal zijn. Tegelijkertijd is de beoordeling van wilsbekwaamheid door een onafhankelijk arts niet gericht op eventuele ongewenste beïnvloeding. Mensen met een verstandelijke beperking zijn mogelijk een gemakkelijke ‘prooi’ voor profiteurs. Maar kwetsbaar, beïnvloedbaar zijn is wat anders dan wilsonbekwaam zijn. Alleen door de twee begrippen goed te scheiden, doe je mensen met een beperking recht. En dan kom ik toch weer terug bij het belang van het goede gesprek.

Loes den Dulk

Wilsbekwaam beslissen bij de notaris

Dinsdag 10 april besteedde het programma De Monitor aandacht aan het thema wilsbekwaamheid van mensen met een verstandelijke beperking bij de notaris.
Met dit artikel wil ik toch nog wat nuance aanbrengen die ik in de uitzending gemist heb.

Wilsbekwaamheid vaststellen
De notaris heeft de opdracht om vast te stellen of de cliënt voor de betreffende keuze wilsbekwaam is voor hij/zij de acte ondertekent. Datzelfde geldt voor de hulpverlener als de cliënt een besluit neemt rond zijn zorg en dienstverlening en voor de ambtenaar van de burgerlijke stand, voordat de cliënt ja zegt tegen zijn of haar aanstaand echtgenoot.

Wilsbekwaamheid ter zake
Belangrijk is om je te realiseren dat eventuele wilsonbekwaamheid alleen per beslissing kan worden vastgesteld. Iedereen is, volgens de wet, wilsbekwaam is totdat de notaris, de hulpverlener of de ambtenaar van de burgerlijke stand, het tegendeel bewijst.
Wilsbekwaamheid ter zake gaat om het in staat zijn een weloverwogen besluit te nemen over een specifieke keuze. Met andere woorden, kan de persoon de betreffende keuze voldoende overzien, de voor- en nadelen begrijpen en deze toepassen op de eigen situatie? Kortom is de persoon beslissingsvaardig? De beoordeling van wilsbekwaamheid is een oordeel over het besluitvormingsproces en niet over de inhoud van de beslissing. Het genomen besluit hoeft niet verstandig of wijs of aardig te zijn.

Wilsbekwaamheid en de ontwikkelingsleeftijd van de cliënt
Natuurlijk is de ontwikkelingsleeftijd van de cliënt van invloed op de wilsbekwaamheid. Maar daarop lag in de uitzending wat mij aangaat wel erg veel nadruk. Want de ontwikkelingsleeftijd van een cliënt is niet bepalend voor de wilsbekwaamheid.
Het vaststellen van de wils(on)bekwaamheid ter zake van de cliënt gaat enkel en alleen over het overzien van de betreffende keuze. De vraag is dus of de ander voldoende overziet wat de gevolgen zijn van het nalaten van al je bezittingen aan de ene persoon en niet aan de andere. Die keuze kan mogelijk ook iemand die functioneert op een ontwikkelingsniveau van een 4-jarige met de levenservaring van een volwassen vrouw, wel overzien.
Ook als de cliënt uitkomt bij een in de ogen van de familie onlogische beslissing. Want dat doet niets af aan de mogelijk wilsbekwame keuze van de cliënt. De cliënt heeft deze persoon aangewezen als degene aan wie ze al haar bezittingen wil nalaten en dat kan een weloverwogen besluit zijn.
In mijn ogen is die keuze namelijk niet zo heel ingewikkeld. En natuurlijk weet ik niet of deze persoon voor dit besluit wilsbekwaam was ten tijde van het tekenen van het testament. Maar informatie over haar ontwikkelingsleeftijd is in ieder geval niet doorslaggevend voor die inschatting.

Haast onmogelijke opdracht
Het vaststellen van wilsonbekwaamheid is een lastige, zo niet onmogelijke opdracht. Want hoe bekijk je of iemand een besluit werkelijk snapt? De vaststelling is, zoals de heer Kees Blankman het verwoordde in de uitzending, heel lastig, het is geen bloeddruk meten, het is een aanname. Niet alleen voor de notaris maar ook voor de arts, de hulpverlener en de ambtenaar van de burgerlijke stand.

Het gesprek
Het gesprek dat de notaris voert met zijn cliënt is van doorslaggevend belang. En of dat gesprek in de besproken situaties goed genoeg is geweest kan ik niet beoordelen. Net zomin als dat ik kan beoordelen of notarissen voldoende in staat zijn om dat in alle gevallen dat goede gesprek te voeren en een juiste inschatting te maken van de wilsbekwaamheid van de cliënt. Het thema moet dan ook voldoende aandacht krijgen in (na- en bij-) scholing van notarissen. Ik hoop in ieder geval dat gespecialiseerde notarissen niet nodig zijn en dat alle notarissen in staat zijn tot dat goede gesprek.

Beïnvloeding
Naast het thema wilsbekwaamheid stond ook het thema ongewenste beïnvloeding/manipulatie centraal in deze aflevering. Alleen werd dat niet zo benoemd.
Het roept op zijn minst vragen op als een bewindvoerder of de zorginstelling cliënten begeleidt naar de notaris en uiteindelijk als de begunstigde in het testament is opgenomen.
De vraag is of daar extra regels voor nodig zijn om deze kwetsbare groep te beschermen en of dat wenselijk is. Degene die jarenlang voor je zorgt, is logischerwijs degene aan wie je je bezittingen liever nalaat dan aan je broer die je niet zo vaak ziet.
Ook dat punt vraagt aandacht in het gesprek dat de notaris heeft met de cliënt.

Beoordeling door onafhankelijke arts
Een toetsing van wilsbekwaamheid omdat iemand zorg ontvangt of een verstandelijke beperking heeft, of niet zijn eigen administratie doet, zorgt mogelijk voor een nauwkeuriger vaststellen van wilsbekwaamheid. Maar ik geloof niet dat dat altijd het geval zal zijn. Tegelijkertijd is de beoordeling van wilsbekwaamheid door een onafhankelijk arts niet gericht op eventuele ongewenste beïnvloeding. Mensen met een verstandelijke beperking zijn mogelijk een gemakkelijke ‘prooi’ voor profiteurs. Maar kwetsbaar, beïnvloedbaar zijn is wat anders dan wilsonbekwaam zijn. Alleen door de twee begrippen goed te scheiden, doe je mensen met een beperking recht. En dan kom ik toch weer terug bij het belang van het goede gesprek.

Loes den Dulk

missie

Raad op Maat werkt voor en met iedereen die betrokken is bij zeggenschap en rechten van mensen met een beperking. Zo maken we cliënten sterker en bouwen we mee aan zorginstellingen waar cliënten echt tot hun recht komen. De stem van cliënten klinkt door in alles wat we doen.
closearrow-circle-o-downmap-markerenvelopemobileellipsis-v linkedin facebook pinterest youtube rss twitter instagram facebook-blank rss-blank linkedin-blank pinterest youtube twitter instagram